- Home
- Klokkenluidersregeling
- Rechtsbescherming en financiële tegemoetkoming
Rechtsbescherming en financiële
tegemoetkoming
Onderstaande geldt op overeenkomstige wijze voor de (gewezen) vertrouwenspersoon
die als gevolg van de uitoefening van aan die functie verbonden taken nadelige
gevolgen in zijn rechtpositie ondervindt
Rechtsbescherming algemeen
Betrouwbaar en integer handelen zijn essentieel voor het goed functioneren
van de overheid en de organisaties die daarvan deel uitmaken. Misstanden doen
hieraan afbreuk. Zij knagen aan de geloofwaardigheid en brengen het draagvlak
voor het beleid en handelen van de overheid in het geding. Om die reden moeten
misstanden zoveel mogelijk worden voorkomen. Indien zij zich onverhoopt toch
voordoen, dienen ze zo spoedig mogelijk te worden beëindigd. Om die reden is
het belangrijk dat ambtenaren vermoedens van misstanden bij overheidsorganisaties
kunnen aankaarten zonder dat zij daarvan nadelen ondervinden.
De algemene wettelijke basis hiervoor is neergelegd in artikel 125quinquies,
derde lid,
Ambtenarenwet en
artikel 50, derde lid,
Politiewet
1993.
Deze artikelen bepalen dat een ambtenaar die te goeder trouw een vermoeden
van een misstand meldt, niet mag worden benadeeld in zijn rechtspositie.
Daarnaast wordt gewezen op artikel 125quater
Ambtenarenwet,
waarin op de werkgever de verplichting rust tot het voeren van een integriteitsbeleid,
dat gericht is op het bevorderen van goed ambtelijk handelen, integriteitsbewustzijn
en het voorkomen van misbruik van bevoegdheden, belangenverstrengeling en discriminatie.
Behalve rechtspositioneel mag de ambtenaar evenmin op andere wijze in zijn
functioneren hinder ondervinden van zijn melding. Stel dat de ambtenaar wegens
zijn melding door collega’s of op een andere manier binnen de organisatie onheus
zou worden behandeld, mag op grond van het beginsel van “goed werkgeverschap”,
als neergelegd in artikel 125ter
Ambtenarenwet,
worden verwacht dat de werkgever daartegen corrigerend optreedt.
Daarnaast is de werkgever op basis van artikel 3, tweede lid,
Arbeidsomstandighedenwet in
z’n algemeenheid verplicht een beleid te voeren dat is gericht op het voorkomen
en beperken van psychosociale belasting van werknemers. Onder psychosociale
belasting worden begrepen vormen van verbaal en/of fysiek pesten, agressie
of geweld, seksuele intimidatie, die bij de werknemer stress veroorzaken. Dergelijke
zaken zijn binnen een arbeidssituatie niet acceptabel.
Bescherming rechtspositie
Bij de evaluatie van de vorige klokkenluidersregeling is gebleken dat in de
praktijk behoefte bestaat aan het concretiseren van de bovengenoemde algemene
beschermingsbepalingen ten aanzien van de rechtspositie van de meldende ambtenaar.
Gelet daarop is in artikel 2, lid 3, aangegeven welke (voor)genomen rechtspositionele
besluiten in ieder geval onder de beschermende werking van dit artikel (en
de algemene beschermingsbepalingen) vallen. Uit de woorden “in ieder geval”
volgt dat het niet om een uitputtende opsomming gaat en dat ook nog andere
rechtspositionele besluiten van voldoende gewicht onder deze beschermingsbepaling
zouden kunnen vallen. Deze rechtspositionele bescherming betekent overigens
niet dat zulke besluiten niet meer ten aanzien van een meldende ambtenaar kunnen
worden getroffen. Dit mag alleen niet indien en voor zover een dergelijk besluit
verband houdt met een melding van een vermoeden van een misstand.
Rechtspositionele besluiten die (in ieder geval) onder de bescherming
vallen
In artikel 2, derde lid, van de regeling worden besluiten genoemd die zijn
gericht op het:
- verlenen van ontslag, anders dan op eigen verzoek
- tussentijds beëindigen of het niet verlengen van de aanstelling in tijdelijke
dienst
- niet omzetten van de aanstelling in tijdelijke dienst voor een proeftijd
in een aanstelling in vaste dienst
- verplaatsen of overplaatsen of het weigeren van een verzoek daartoe
- treffen van een ordemaatregel
- treffen van een disciplinaire maatregel
- onthouden van salarisverhoging
- onthouden van promotiekansen
- afwijzen van verlof
Financiële tegemoetkoming in proceskosten rechtspositionele procedures
Zoals aangegeven is het belangrijk dat ambtenaren (te goeder trouw) vermoedens
van misstanden kunnen aankaarten zonder dat zij hiervan nadelige gevolgen ondervinden.
Zo’n nadelig gevolg zou eventueel kunnen zijn dat de ambtenaar na zijn melding
wordt geconfronteerd met een (voorgenomen) rechtspositioneel besluit als hierboven
genoemd, dat volgens hem te maken heeft met het doen van zijn melding. In dat
geval is het belangrijk dat er voor de ambtenaar geen financiële drempels bestaan
om een dergelijk (voorgenomen) besluit te kunnen aanvechten. Om die reden is
in Hoofdstuk 4 van de regeling opgenomen dat de ambtenaar een financiële tegemoetkoming
in de kosten van zulke rechtspositionele procedures kan krijgen. Hierbij gaat
het om procedures als:
- het indienen van een zienswijze in reactie op een voornemen van het bevoegd
gezag tot het treffen van een rechtspositioneel besluit
- het voeren van een bezwaarschriftprocedure tegen het genomen besluit
- het indienen van een verzoek om een voorlopige voorziening bij de voorzieningenrechter
van de rechtbank
- het instellen van beroep bij de rechtbank tegen de genomen beslissing op
het bezwaar;
- het instellen van hoger beroep bij de Centrale Raad van Beroep tegen de
uitspraak in de beroepsprocedure.
Waar verzoek indienen, welke voorwaarden en wanneer beslissing
De ambtenaar moet de tegemoetkoming schriftelijk aanvragen bij het bevoegd
gezag van de organisatie waar hij werkzaam is. De ambtenaar moet aan het begin
van de rechtspositionele procedure aanvoeren dat de procedure verband houdt
met zijn melding. De aanvraag moet worden ingediend voordat de rechtspositionele
procedure waarop de aanvraag betrekking heeft is geëindigd. De aanvraag kan
worden ingediend ten aanzien van procedures over rechtspositionele besluiten
die binnen vijf jaar nadat de desbetreffende melding is gedaan zijn genomen.
Het bevoegd gezag beslist in beginsel binnen zes weken op het verzoek en kan
deze termijn eenmaal met ten hoogste vier weken verlengen.
Welke kosten en welke tegemoetkoming
Het moet gaan om gemaakte kosten in verband met professionele rechtsbijstand
door een derde (bijvoorbeeld een advocaat) of kosten van de eigen bijdrage
ten behoeve van rechtsbijstand. Het gaat om een vaste tegemoetkoming vooraf
die onafhankelijk is van de uitkomst van de rechtspositionele procedure en
die apart geldt voor iedere hierboven onderscheiden procedure. De tegemoetkoming
bedraagt € 644,-- per aparte procedure (niveau 2009).
Hogere tegemoetkoming bij herroeping of vernietiging besluit
De ambtenaar heeft aanspraak op een hogere tegemoetkoming in gemaakte kosten
indien het (voorgenomen) besluit:
- na het indienen van zijn zienswijze of in de bezwaarschriftprocedure wordt
herroepen door een onrechtmatigheid die aan het bevoegd gezag te wijten is
- door een onherroepelijke uitspraak van de rechter wordt vernietigd, waarbij
de rechtsgevolgen niet in stand worden gelaten.
In dat geval heeft de ambtenaar aanspraak op vergoeding van alle in redelijkheid
gemaakte proceskosten. Daarbij geldt voor door een derde beroepsmatig verleende
rechtsbijstand een maximumvergoeding van € 200,-- per uur tot in totaal een
bedrag van € 5.000,-- (excl. btw en kantoorkosten).
Verrekening met andere vergoedingen en wanneer terugbetaling
Eventuele vergoedingen voor de onderhavige proceskosten die de ambtenaar op
ander wijze heeft genoten worden op de tegemoetkoming in mindering gebracht.
Het bevoegd gezag kan de reeds ontvangen tegemoetkoming van de ambtenaar terugvorderen
indiende ambtenaar de procedure stopzet voordat een beslissing is gevallen
of indien achteraf blijkt dat hij de kosten niet daadwerkelijk heeft gemaakt.
Desgevraagd moeten bewijsstukken van gemaakte kosten worden overgelegd.
Eventuele andere vergoedingsmogelijkheden bij (im)materiële schade
als gevolg van een hierboven genoemd rechtspositioneel besluit
Indien de ambtenaar in de beroepsprocedure in het gelijk wordt gesteld, kan
hij de rechtbank verzoeken het bevoegd gezag te veroordelen tot het vergoeden
van de door hem als gevolg van het onrechtmatig gebleken besluit geleden schade
(artikel 8:73
Algemene wet
bestuursrecht).
Indien de omvang van de schade nog niet kan worden vastgesteld of als nog
besprekingen plaatsvinden over mogelijke oplossingen, kan de ambtenaar er ook
voor kiezen om op een later tijdstip een schadeclaim in te dienen. Dit kan
de ambtenaar doen door hetzij een zogenaamd zelfstandig schadebesluit uit te
lokken, dan wel een procedure op grond van onrechtmatige daad bij de burgerlijke
rechter te starten.
Indien de ambtenaar niet zozeer het besluit op zich zelf wil aanvechten maar
wel van mening is dat de gevolgen ervan voor hem onevenredig groot zijn, kan
hij in de beroepsprocedure bij de rechtbank ook aanvoeren dat het besluit niet
had mogen worden genomen zonder hem daarbij voldoende schadevergoeding aan te
bieden (artikel 3:4, tweede lid,
Algemene
wet bestuursrecht).
Dit kan het geval zijn indien de ambtenaar (vrijwel) niets maar het bevoegd gezag
juist veel valt te verwijten.
